از سندرم مقاومت به انسولین تا دیابت: علائم، آزمایش‌ها و راه‌های پیشگیری

دیابت نوع ۲ یک‌شبه ایجاد نمی‌شود. در بیشتر افراد، سال‌ها پیش از تشخیص دیابت، بدن دچار مقاومت به انسولین می‌شود و فرد بدون هیچ نشانه‌ای به‌تدریج به سمت پره‌دیابت و سپس دیابت پیش می‌رود. خبر خوب این است که اگر این مرحله زود شناخته شود، با تغییر سبک زندگی می‌توان بروز دیابت را پیشگیری کرد یا به تأخیر انداخت. در این مقاله از ستاره آبی، به زبان ساده توضیح می‌دهیم انسولین چیست، مقاومت به انسولین چگونه شکل می‌گیرد، چه کسانی باید آزمایش بدهند و چه کارهایی از ابتلا به دیابت جلوگیری می‌کند.

۱. انسولین چیست؟

انسولین هورمونی است که غده لوزالمعده (پانکراس) تولید می‌کند. در این غده، گروهی از سلول‌ها به نام سلول‌های بتا وظیفه ساخت انسولین و آزاد کردن آن در خون را بر عهده دارند.

انسولین نقش مهمی در سوخت‌وساز بدن دارد. دستگاه گوارش کربوهیدرات‌های غذا (نشاسته و قند) را به گلوکز تبدیل می‌کند. گلوکز وارد خون می‌شود و با کمک انسولین به درون سلول‌ها راه می‌یابد؛ سلول‌ها هم از آن به‌عنوان منبع انرژی استفاده می‌کنند.

مکانیسم تنظیم قند خون

پس از غذا، با بالا رفتن قند خون، لوزالمعده انسولین را در خون آزاد می‌کند. انسولین و گلوکز همراه خون به سلول‌های بدن می‌رسند و انسولین در هر بافت کار مشخصی انجام می‌دهد:

۲. مقاومت به انسولین یعنی چه؟

در مقاومت به انسولین، لوزالمعده انسولین کافی می‌سازد، اما سلول‌ها به آن پاسخ مناسب نمی‌دهند و گلوکز به‌خوبی وارد آن‌ها نمی‌شود. نتیجه، بالا رفتن قند و انسولین خون است. لوزالمعده برای جبران، انسولین بیشتری ترشح می‌کند، ولی با گذشت زمان توان سلول‌های بتا کم می‌شود. فرد ابتدا وارد مرحله پره‌دیابت می‌شود و اگر اقدامی نکند، به دیابت نوع ۲ مبتلا خواهد شد.

مقاومت به انسولین معمولاً هیچ علامتی ندارد؛ برای همین بیشتر افراد تا زمانی که بیماری پیشرفت نکرده و دیابت نوع ۲ ایجاد نشده، متوجه آن نمی‌شوند. چند عامل این وضعیت را تشدید می‌کنند.

چاقی شکمی

هنوز همه دلایل مقاومت به انسولین به‌طور کامل شناخته نشده است، اما پژوهشگران اضافه‌وزن و به‌ویژه چاقی ناحیه شکم را از مهم‌ترین عوامل آن می‌دانند. بافت چربی فقط ذخیره انرژی نیست؛ هورمون‌ها و مواد التهابی گوناگونی هم ترشح می‌کند که می‌تواند به مقاومت به انسولین، فشار خون بالا، افزایش کلسترول و بیماری‌های قلبی‌عروقی منجر شود.

دیابت و بالا بودن قند خون فقط به قلب و عروق محدود نمی‌شود و بر سلامت مغز نیز اثر دارد. برای آشنایی با پژوهش‌های تازه در این زمینه بخوانید: کشف عوامل جدید ژنتیکی ابتلا به آلزایمر

۳. بیماری مخفی؛ چه کسانی باید آزمایش بدهند؟

چون مقاومت به انسولین و پره‌دیابت معمولاً بدون علامت‌اند، پزشکان توصیه می‌کنند افراد در معرض خطر به‌طور منظم آزمایش‌های تشخیص دیابت را انجام دهند. این آزمایش‌ها شامل قند خون ناشتا، قند دو ساعت بعد از غذا و آزمایش سه‌ماهه (HbA1c) است.

نتیجه آزمایش را چگونه تفسیر کنیم؟

جدول زیر محدوده‌های رایج تفسیر آزمایش‌ها را نشان می‌دهد. تشخیص نهایی همیشه با پزشک است.

دیابت کنترل‌نشده می‌تواند چشم، کلیه، اعصاب و قلب را درگیر کند. اگر در خانواده خود سابقه دیابت دارید، سلامت چشم‌ها را هم جدی بگیرید: مراقبت خوب از چشمان خود را هرگز فراموش نکنیم

۴. آیا مقاومت به انسولین قابل پیشگیری است؟

بله. هرچه بیماری زودتر شناخته شود، درمان موفق‌تر خواهد بود و می‌توان بروز دیابت نوع ۲ را پیشگیری کرد یا به تأخیر انداخت. مهم‌ترین اقدامات عبارت‌اند از:

به یاد داشته باشید هر فعالیتی بهتر از بی‌حرکتی است و هرچه بیشتر، بهتر. مرحله پیش از دیابت یک هشدار جدی است و فرصت مناسبی برای تغییر مسیر به شما می‌دهد. تغذیه درست، علاوه بر قند خون، به سلامت چشم و روند پیری بدن هم کمک می‌کند: تغذیه صحیح روند پیری دستگاه بینایی را به تأخیر می‌اندازد

نقش دارو در کنترل وزن و قند

در برخی افراد مبتلا به چاقی یا دیابت نوع ۲، اصلاح سبک زندگی به‌تنهایی کافی نیست و پزشک ممکن است داروهایی مانند سماگلوتاید را در نظر بگیرد. این داروها فقط با تجویز و پیگیری پزشک مصرف می‌شوند و جایگزین رژیم غذایی و ورزش نیستند. درباره کاربرد، اثربخشی و عوارض اوزمپیک بخوانید: آمپول اوزمپیک برای لاغری و دیابت نوع ۲

۵. چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟

اگر یکی از عوامل خطر بالا را دارید، منتظر بروز علائم نمانید و برای انجام آزمایش‌ها به پزشک مراجعه کنید. در صورت داشتن علائمی مانند تشنگی و ادرار زیاد، خستگی غیرعادی، تاری دید یا زخم‌هایی که دیر خوب می‌شوند، مراجعه را به تأخیر نیندازید. برای ارزیابی دقیق می‌توانید به پزشک عمومی، متخصص داخلی یا متخصص غدد مراجعه کنید. اگر ساکن بابل هستید، از طریق بخش پزشکان و مراکز درمانی ستاره آبی می‌توانید پزشکان شهر خود را بیابید؛ برای نمونه: جراح و متخصص مغز و اعصاب دکتر سرابی در بابل

۶. پرسش‌های متداول

آیا مقاومت به انسولین علامت دارد؟

معمولاً نه. به همین دلیل آزمایش منظم در افراد پرخطر اهمیت دارد.

آیا پره‌دیابت به دیابت تبدیل می‌شود؟

الزاماً نه. با کاهش وزن، تحرک بیشتر و اصلاح تغذیه، بسیاری از افراد می‌توانند از ابتلا به دیابت نوع ۲ جلوگیری کنند.

هر چند وقت یک‌بار باید آزمایش قند بدهیم؟

اگر نتایج طبیعی باشد و شرایط جسمی تغییر نکند، هر سه سال یک‌بار. در پره‌دیابت یا وجود عوامل خطر، فاصله آزمایش را پزشک تعیین می‌کند.

آیا فقط افراد چاق به مقاومت به انسولین دچار می‌شوند؟

خیر. چاقی شکمی یکی از مهم‌ترین عوامل است، اما کم‌تحرکی، سابقه خانوادگی، سیگار و سندرم تخمدان پلی‌کیستیک هم نقش دارند.

جمع‌بندی

مقاومت به انسولین یک بیماری خاموش است، اما قابل شناسایی و قابل برگشت یا کنترل. آزمایش به‌موقع، کاهش وزن، فعالیت بدنی منظم، تغذیه سالم و ترک سیگار، ساده‌ترین و مؤثرترین راه برای دور ماندن از دیابت نوع ۲ هستند. اگر جزو گروه‌های پرخطر هستید، همین امروز برای آزمایش اقدام کنید.

منابع

• American Diabetes Association. Standards of Care in Diabetes (Diagnosis and Classification of Diabetes; Prevention or Delay of Diabetes).
• Diabetes Prevention Program Research Group. Reduction in the Incidence of Type 2 Diabetes with Lifestyle Intervention or Metformin. New England Journal of Medicine, 2002.
• World Health Organization. Guidelines on Physical Activity and Sedentary Behaviour, 2020.

مطالب مرتبط

• آمپول اوزمپیک برای لاغری و دیابت نوع ۲
• تغذیه صحیح روند پیری دستگاه بینایی را به تأخیر می‌اندازد
• مراقبت خوب از چشمان خود را هرگز فراموش نکنیم
• کشف عوامل جدید ژنتیکی ابتلا به آلزایمر