
در سال ۲۰۱۸ پژوهشگران گزارش دادند که یک ابزار قابلحمل و بیسیم به نام هدست سربروتک (Cerebrotech Visor) میتواند در کمتر از یک دقیقه، بیمارانی را که احتمالاً دچار انسداد رگ بزرگ مغزی (نوعی سکته شدید) هستند شناسایی کند. دقت گزارششده ۹۲ درصد بود. این خبر در رسانههای فارسی هم بازتاب پیدا کرد. اما این دستگاه دقیقاً چه کار میکند، چه محدودیتهایی دارد و از ۲۰۱۸ تاکنون چه چیزی تغییر کرده است؟ در این مقاله اینها را از منابع اصلی مرور میکنیم.
پاسخ کوتاه:
این هدست با امواج رادیویی کمانرژی، تفاوت دو نیمکره مغز را میسنجد و میتواند به شناسایی سریع سکتههای ناشی از انسداد رگ بزرگ کمک کند. اما نتیجه ۹۲ درصدی از یک پژوهش مرتبط با شرکت سازنده آمده، ابزار نمیتواند همه انواع سکته را از هم جدا کند و ابزار کمکی است، نه جایگزین CT یا MRI و نظر عصبشناس.
اگر علائم سکته دارید: این دستگاه برای استفاده خانگی نیست. بهمحض دیدن علائم سکته (در بخش «علائم هشدار» آمده)، بدون معطلی با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید. زمان در سکته بسیار مهم است.
فهرست مطالب
| نام دستگاه | Cerebrotech Visor (هدست سربروتک) |
| سازنده | شرکت Cerebrotech Medical Systems، کالیفرنیا |
| هدف | کمک به شناسایی سریع انسداد رگ بزرگ مغزی در مشکوکین به سکته |
| زمان اندازهگیری | حدود ۳۰ ثانیه |
| دقت گزارششده | ۹۲ درصد در پژوهش ۲۰۱۸ (مقایسه با تشخیص عصبشناس) |
| جایگاه | ابزار کمکی؛ جایگزین CT، MRI و نظر پزشک نیست |
سربروتک یک شرکت فناوری پزشکی در کالیفرنیاست که روی ابزارهای عصبی قابلحمل تمرکز دارد. محصول اصلی آن، «Visor»، یک ابزار غیرتهاجمی و بیسیم است که روی سر قرار میگیرد و تفاوت مایعات دو نیمکره مغز را اندازه میگیرد. شرکت میگوید این ابزار برای شناسایی زودتر شرایطی مثل سکته با انسداد رگ بزرگ، ورم مغزی و آسیب مغزی ناشی از ضربه در حال توسعه است.
«سکته شدید» یعنی چه؟ منظور از «سکته شدید» در این خبر، «انسداد رگ بزرگ مغزی» (LVO) است؛ یعنی لختهای یکی از رگهای اصلی مغز را بسته است. این نوع سکته با روش جراحی کمتهاجمی «برداشتن لخته با کاتتر» (ترومبکتومی) درمان میشود و فقط در مراکز تخصصی انجام میشود. به همین دلیل شناسایی سریع این بیماران و رساندنشان به مرکز مناسب اهمیت بالایی دارد.
قرار دادن روی سر: هدست مثل یک نقاب روی سر قرار میگیرد و به آموزش کمی نیاز دارد.
ارسال امواج رادیویی ضعیف: دستگاه امواج رادیویی کمانرژی را از هر دو نیمکره مغز عبور میدهد.
مقایسه دو نیمکره: امواج هنگام عبور از مایعات مغز تغییر میکنند و دستگاه تغییرات دو سمت را با هم مقایسه میکند. این روش «طیفسنجی امپدانس زیستی» (VIPS) نام دارد.
نتیجه: اگر تفاوت دو سمت زیاد باشد، احتمال آسیب بزرگ در یک نیمکره بالا میرود. هر اندازهگیری حدود ۳۰ ثانیه طول میکشد.
دستگاه جایی از «عدم تقارن» را نشان میدهد، نه اینکه خودش تصویر مغز بسازد. بنابراین فقط میگوید «احتمال یک ضایعه بزرگ بالاست» و نمیگوید علت آن لخته است یا خونریزی.
پژوهشگران دانشگاه پزشکی کارولینای جنوبی (MUSC)، مرکز Mount Sinai، دانشگاه تنسی و چند مرکز دیگر، دستگاه را روی بیماران مشکوک به سکته آزمایش کردند و مقاله آن در ۶ مارس ۲۰۱۸ در Journal of NeuroInterventional Surgery منتشر شد. پرسنل اورژانس نتیجه دستگاه را ثبت کردند و بعد یک عصبشناس با کمک تصویربرداری، تشخیص نهایی را اعلام کرد. تشخیص دستگاه در ۹۲ درصد موارد با تشخیص عصبشناس همخوان بود. معاینه فیزیکی استاندارد در همان زمینه، بنا بر گزارش پژوهشگران، دقتی بین ۴۰ تا ۸۹ درصد دارد.
مقایسه دقت گزارششده (اعداد از پژوهشهای مختلفاند و کاملاً قابلمقایسه نیستند):
هدست سربروتک (پژوهش ۲۰۱۸)
معاینه فیزیکی استاندارد، حد بالا
معاینه فیزیکی استاندارد، حد پایین
نکاتی که باید درباره این عدد بدانید:
| نقاط قوت | محدودیتها |
|---|---|
| غیرتهاجمی و بدون پرتو | نمیتواند انسداد رگ بزرگ را از خونریزی بزرگ یا سکته بزرگ بدون انسداد رگ بزرگ جدا کند |
| سریع؛ حدود ۳۰ ثانیه | در دست افراد آموزشدیده در دو مرکز سکته حدود ۱۰ درصد اندازهگیریها ناموفق بود |
| قابلحمل؛ میتواند در آمبولانس یا اورژانس استفاده شود | در بیماران دارای ایمپلنت فلزی جمجمه آزمایش نشده |
| کمک به تصمیم برای بردن بیمار به مرکز تخصصی | مجوز FDA برای ابزار سنجش عدم تقارن مایعات مغز بود، نه برای تشخیص قطعی سکته |
نتیجه مثبت دستگاه باید با تصویربرداری (CT یا MRI) و نظر پزشک تأیید شود. نتیجه منفی هم نباید باعث تأخیر در رسیدگی به بیمار شود.
انجمن قلب و انجمن سکته آمریکا برای شناسایی سریع علائم، روش «BE FAST» را توصیه میکنند. در ادامه معنای هر حرف را میبینید:
| حرف | معنا | چه چیزی را بررسی کنیم؟ |
|---|---|---|
| B | تعادل (Balance) | از دست دادن ناگهانی تعادل یا هماهنگی |
| E | چشمها (Eyes) | تاری یا دوبینی ناگهانی، یا از دست دادن بینایی در یک یا هر دو چشم |
| F | صورت (Face) | افتادگی یک سمت صورت هنگام لبخند زدن |
| A | دست (Arm) | ضعف یا بیحسی یک دست؛ افتادن دست هنگام بالا نگه داشتن |
| S | گفتار (Speech) | گفتار نامفهوم یا دشواری در صحبت و فهمیدن |
| T | زمان (Time) | فوراً به اورژانس زنگ بزنید و زمان شروع علائم را یادداشت کنید |
چه کار کنیم؟ با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید و بهجای رساندن خودتان با وسیله شخصی، منتظر آمبولانس بمانید، چون تیم اورژانس میتواند بیمارستان را از پیش خبر کند. به بیمار غذا، آب یا دارو ندهید و زمان شروع علائم را به تیم درمان بگویید.
از زمان انتشار این خبر چند تحول مهم اتفاق افتاده است:
| زمان | تحول | منبع |
|---|---|---|
| ژانویه ۲۰۱۸ | انجمن قلب و انجمن سکته آمریکا بازه مجاز ترومبکتومی را از ۶ به ۲۴ ساعت پس از شروع علائم گسترش دادند. | گزارش خبری درباره رهنمود AHA/ASA |
| ۲۰۱۸ | FDA دستگاه را بهعنوان ابزار کمکی ارزیابی تفاوت حجم مایعات بین دو نیمکره مغز تأیید کرد؛ در اروپا نشان CE برای سنجش عدم تقارن امپدانس زیستی مرتبط با سکته دارد. | بیانیه شرکت سازنده (PRNewswire) |
| ۲۰۲۰ | طرح پژوهشی ABACUS Stroke برای سنجش مستقل دقت دستگاه در جمعیت واقعی مشکوک به سکته منتشر شد. | PMC، پروتکل پژوهش |
| ۲۰۲۴ | مروری بر ابزارهای قابلحمل شناسایی انسداد رگ بزرگ، محدودیتهای سربروتک را مشخص کرد و ابزارهای رقیب مانند Openwater (حساسیت ۷۹٪ و ویژگی ۸۴٪) را هم بررسی کرد. | PMC، مرور ۲۰۲۴ |
| ۲۰۲۵ | پژوهشی در چین نشان داد استفاده از روش BE FAST زمان رسیدن بیمار به بیمارستان را کوتاهتر و بخت درمان مؤثر را بیشتر میکند. | Frontiers in Neurology، ۲۰۲۵ |
| اوایل ۲۰۲۶ | انجمن سکته آمریکا توصیههای بهروزشده برای تشخیص و درمان سکته ایسکمیک منتشر کرد. بر پایه آن، فهرست BE FAST توسعه یافته و برخی بیماران با بافت مغزی قابل نجات تا ۲۴ ساعت هم میتوانند از برداشتن لخته سود ببرند. | گزارش یک مرکز درمانی درباره رهنمود ۲۰۲۶ انجمن سکته آمریکا (منبع ثانویه) |
جمعبندی: ایده سنجش عدم تقارن مغز با دستگاه قابلحمل هنوز در حال ارزیابی است و در جستوجوی ما، نتیجه مستقل و قطعی ABACUS پیدا نشد. در عین حال، مهمترین پیشرفت واقعی در سالهای اخیر در درمان است: بازههای درمانی گستردهتر شدهاند و آگاهی عمومی از علائم، بیشترین تأثیر را بر نجات بیماران دارد.
هدست سربروتک نمونهای از تلاش برای تشخیص سریعتر سکتههای شدید در بیرون از مرکز تخصصی است. نتیجه ۹۲ درصدی ۲۰۱۸ امیدوارکننده بود، اما از پژوهشی مرتبط با شرکت سازنده آمده و محدودیتهایی دارد. تا زمانی که شواهد مستقلتر و بزرگتری منتشر شود، مهمترین کار هر فرد این است که علائم BE FAST را بشناسد و بیدرنگ با اورژانس تماس بگیرد.
ابزاری غیرتهاجمی که با امواج رادیویی ضعیف، تفاوت دو نیمکره مغز را میسنجد و میتواند به شناسایی سکته ناشی از انسداد رگ بزرگ کمک کند.
خیر. نتیجه آن باید با CT یا MRI و نظر پزشک تأیید شود و نمیتواند همه انواع سکته را از هم جدا کند.
در این خبر، انسداد رگ بزرگ مغزی که با برداشتن لخته به کمک کاتتر درمان میشود.
از دست دادن ناگهانی تعادل، اختلال بینایی، افتادگی صورت، ضعف یک دست و اختلال گفتار؛ در هر یک، فوراً با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید.
داروی حلکننده لخته معمولاً تا ۴٫۵ ساعت پس از شروع علائم داده میشود و در برخی بیماران با تصویربرداری پیشرفته میتواند دیرتر هم داده شود. برداشتن لخته با کاتتر در بعضی بیماران تا ۲۴ ساعت ممکن است. هرچه زودتر مراجعه کنید، نتیجه بهتر است.
با روش BE FAST میتوان علائم هشدار را شناخت، اما تشخیص قطعی فقط با معاینه پزشک و تصویربرداری ممکن است. در شک به سکته منتظر نمانید.
ژن GJB2 و ناشنوایی ژنتیکی: علت، نحوه وراثت و آزمایش ژنتیک جهش در ژن GJB2 یکی از شایعترین علل ناش
ادامه مطلب ❯
کاشت حلزون چیست؟ نحوه کار، کاندیدها و تفاوت با ژندرمانی کاشت حلزون یک دستگاه الکترونیکی است که ق
ادامه مطلب ❯
طرز تهیه مرغ ترش مازندرانی؛ غذای محلی شمال ایران با سبزیهای معطر مرغ ترش مازندرانی یکی از خوشعط
ادامه مطلب ❯
مرکز تصویربرداری پزشکی در بابل؛ معرفی خدمات دکتر قائمیان
مرکز تصویربرداری پزشکی در بابل؛ معرفی خدمات و تجهیزات مرکز دکتر قائمیان برای انجام تصویربرداری پز
ادامه مطلب ❯