مراقبت از چشم: چه زمانی به متخصص چشم مراجعه کنیم و چگونه از بینایی‌مان محافظت کنیم؟

مراجعه‌ی منظم به متخصصان درمانی چشم برای جلوگیری از مشکلات بینایی یا کاهش آن‌ها مهم است.

مشکلات متداول چشمی شامل تاری دید، هاله، نقطه‌ی کور^[۱] و شناورها است. تاری دید به از دست دادن وضوح دید و ناتوانی در دیدن جزئیات ریز اشاره دارد. نقطه‌ی کور که اسکوتوم^[۲] نامیده می‌شود، «سوراخ‌های» تاریکی در میدان بینایی است که در آن چیزی را نمی‌توان دید. شناورها ذرات کوچکی از پروتئین یا مواد دیگر هستند که در قسمت ژل‌مانند شفاف چشم شناورند. این مسائل می‌توانند ناشی از اختلال در خود چشم، شرایط بدنی مانند پیری یا دیابت، یا مصرف دارو باشند.

توجه: این مقاله جنبه آموزشی دارد و جایگزین معاینه و مشاوره پزشک نیست. بخش‌های اصلی بر اساس توصیه‌های زمان نگارش مقاله است و اطلاعات جدیدتر در بخش پایانی (به‌روزرسانی اطلاعات) آمده است.

خلاصه سریع

• منتظر نمانید: هر تغییری در بینایی را زود به متخصص مراقبت از چشم نشان دهید؛ مشکلاتی مانند گلوکوم و رتینوپاتی دیابتی در مرحله‌ی اولیه قابل درمان‌ترند.
• انواع متخصصان: عینک‌ساز، بینایی‌سنج، چشم‌پزشک و ارائه‌دهنده‌ی مراقبت‌های اولیه.
• مراجعه‌ی فوری: چشم قرمز و دردناک، از دست دادن بینایی، دوبینی، نقاط کور و هاله، پرده یا سایه در میدان بینایی و آسیب به چشم.
• محافظت از بینایی: میوه و سبزیجات، پرهیز از سیگار، استراحت هنگام کار با کامپیوتر، عینک آفتابی با محافظت UV و کنترل فشار خون، کلسترول و دیابت.
• راه‌حل‌های ویژه: برای حساسیت به نور، خشکی و خارش چشم، تابش خیره‌کننده، کاهش بینایی در پیری، مشکل با عینک جدید و لکه‌های جلوی چشم.

فهرست مطالب

• منتظر نمانید
• دسته‌های اصلی متخصصان چشم
• علائمی که باید مراقب آن باشیم
• مراقبت از بینایی
• چه کار کنیم؟
• پرسش‌های متداول
• به‌روزرسانی اطلاعات
• پانویس‌ها و معادل‌های انگلیسی

منتظر نمانید

اغلب افرادی که مشکلات بینایی دارند، مدت بسیار زیادی پیش از انجام معاینه‌ی چشم منتظر می‌مانند. اگر هر تغییری در بینایی دارید، آن را توسط یک متخصص مراقبت از چشم بررسی کنید. تنها یک متخصص درمانی چشم می‌تواند مشکلات جدی بینایی مانند گلوکوم^[۳] یا رتینوپاتی دیابتی^[۴] را در مرحله‌ای شناسایی کند که قابل درمان باشد.

دسته‌های اصلی متخصصان چشم

دسته‌های اصلی متخصصان چشم عبارت‌اند از:

• عینک‌سازها^[۵]. آن‌ها عینک توزیع می‌کنند و مشکلات بینایی را تشخیص نمی‌دهند.
• بینایی‌سنج‌ها^[۶]. این‌ها ارائه‌دهندگان خدمات بهداشتی و درمانی چشم هستند که معاینات چشم را انجام می‌دهند و بیماری چشم را تشخیص می‌دهند. آن‌ها عینک، لنزهای تماسی و داروی چشم برای درمان بیماری‌ها تجویز می‌کنند.
• چشم‌پزشک‌ها^[۷]. این‌ها پزشکانی هستند که بیماری‌هایی را که بر چشم‌ها اثر می‌گذارند تشخیص می‌دهند و درمان می‌کنند و جراحی هم انجام می‌دهند. این ارائه‌دهندگان خدمات بهداشتی و درمانی ممکن است خدمات معمول مراقبت از بینایی، مانند تجویز عینک و لنزهای تماسی، هم ارائه دهند.
• ارائه‌دهندگان مراقبت‌های اولیه^[۸]. گاهی اوقات یک مشکل چشمی بخشی از یک مشکل سلامتی کلی است. در این مواقع، ارائه‌دهنده‌ی مراقبت‌های اولیه‌ی شما نیز باید در جریان قرار بگیرد.

علائمی که باید مراقب آن باشیم

علائمی که مراجعه‌ی بلافاصله می‌خواهند

علائم زیر، حتی اگر موقت باشند، به این معناست که باید بلافاصله به یک متخصص مراقبت از چشم مراجعه کنید:

• چشم قرمز و دردناک یا درد در یک چشم، وضعیتی اضطراری است.
• از دست دادن جزئی یا کلی بینایی در یک یا هر دو چشم.
• دوبینی.
• نقاط کور، هاله‌های پیرامون نور یا نواحی بینایی تحریف‌شده.
• احساس اینکه سایه یا پرده‌ای در سراسر میدان بینایی شما کشیده شده است.
• آسیبی بر چشم یا استخوان اطراف چشم.

علائمی که مراجعه‌ی سریع می‌خواهند

این علائم به این معناست که باید سریع به یک متخصص مراقبت از چشم مراجعه کنید:

• مشکل در دیدن اشیا در کناره‌های میدان بینایی خود.
• مشکل در دیدن در شب یا هنگام مطالعه.
• اشیا کمتر تیز هستند.
• مشکل در تشخیص تفاوت بین رنگ‌ها.
• تاری اشیای دور یا نزدیک.
• خارش یا ترشح مایع از چشم شما.

مراقبت از بینایی

طبق نظر انجمن بینایی‌سنجی آمریکا^[۹]، همه‌ی افراد باید هر یک یا دو سال یک‌بار یک معاینه‌ی منظم اتساع^[۱۰] و بعد از ۶۰ سالگی به‌صورت سالانه معاینه‌ی اتساع داشته باشند. می‌توانید گام‌های اساسی زیر را بین بازدیدهای معمول بردارید که ممکن است بینایی شما را حفظ کند یا بهبود ببخشد:

• روزانه حداقل ۵ وعده میوه و سبزیجات بخورید.
• سیگار نکشید.
• هنگام کار با کامپیوتر و دیگر کارهایی که عمدتاً چشم‌های شما را درگیر می‌کنند، استراحت منظم داشته باشید.
• عینک خود را بزنید. این امری واضح است، اما بسیاری از مردم با افت بینایی کم تا متوسط، به‌دلیل بی‌توجهی یا فراموشی، آن را در خانه یا داخل جیب یا کیف می‌گذارند.
• بیرون از خانه عینک آفتابی بزنید. عینک آفتابی‌ای انتخاب کنید که چشمان شما را در برابر پرتوهای فرابنفش^[۱۱] UVA و UVB محافظت می‌کند. حتی در روزهای ابری هم آن را بزنید.
• برنامه‌ی پیشنهادی برای تمیز کردن و شستن لنزهای تماسی را با دقت دنبال کنید.
• تاریخچه‌ی چشمی خانواده‌ی خود را بدانید و این اطلاعات را با ارائه‌دهندگان خدمات بهداشتی و درمانی خود به اشتراک بگذارید.
• اگر فشار خون بالا، کلسترول بالا یا دیابت دارید، مطمئن شوید که این شرایط تحت کنترل هستند.

چه کار کنیم؟

طبق نظر انجمن بینایی‌سنجی آمریکا، مشکلات ویژه‌ی بینایی می‌توانند از راه‌حل‌های ویژه بهره‌مند شوند:

• حساسیت به نور شدید. عینک آفتابی‌ای انتخاب کنید که ۷۵٪ تا ۹۰٪ نور مرئی را مسدود می‌کند. علاوه بر این، عینک‌های آفتابی که ۹۹٪ تا ۱۰۰٪ اشعه‌ی فرابنفشِ A و B را مسدود می‌کنند، به محافظت در برابر آب‌مروارید کمک می‌کنند. عینک آفتابی‌ای انتخاب کنید که طول موج‌های آبی را نیز مسدود می‌کند. عینک‌های تیره را در شب یا در داخل خانه نزنید. این کار باعث می‌شود چشم‌ها به مرور زمان بیشتر به نور حساس شوند.
• خارش، سوزش یا قرمزی چشم. این علائم ممکن است در نتیجه‌ی وضعیت خشکی چشم معمول پس از ۵۰ سالگی یا تولید مخاط زیاد در افراد مستعد آلرژی به لنز باشد. استفاده از اشک مصنوعی می‌تواند به خشکی چشم کمک کند. بعضی از مبتلایان به آلرژی می‌توانند از جایگزین کردن لنزهای یک‌بارمصرف یا روزانه کمک بگیرند. مصرف‌کنندگان لنزهای تماسی و بزرگسالان بالای ۵۰ سال با این علائم باید با یک متخصص مراقبت از چشم برای درمان مناسب مشورت کنند.
• مشکل با تابش خیره‌کننده. اگر تابش چراغ جلوی ماشین در شب یک مشکل مداوم است یا در شرایطی که به بینایی دقیق نیاز دارد کار می‌کنید، از متخصص مراقبت از چشم خود درباره‌ی لنزهای با پوشش ضدبازتاب بپرسید. این می‌تواند به کاهش تابش خیره‌کننده و بازتاب در روز و شب کمک کند. به یاد داشته باشید که در افراد مسن‌تر، افزایش احساس خیرگی ممکن است علامت شروع آب‌مروارید و دلیلی برای معاینه‌ی چشم باشد.
• کاهش بینایی در پیری چشم. علاوه بر تجویز لنز عینک جدید، یک اقدام مفید برای چشم‌های پیرتر قرار دادن چراغ‌های بیشتر در خانه و نصب چراغ کار^[۱۲] است. لامپ‌های فلورسنت پربازده انتخاب کنید تا خروجی نور را زیاد کند، در حالی که مصرف انرژی را کاهش می‌دهد. با روشنایی غیرمستقیم، تابش خیره‌کننده را حذف کنید.
• مشکل با عینک جدید. اگر پس از چند روز استفاده از لنزهای جدید همچنان تاری دید، دوبینی یا مشکلات دیگری دارید، به متخصص مراقبت از چشم خود مراجعه کنید. این مشکل ممکن است با تنظیم قاب یا تجویز مجدد برطرف شود.
• لکه‌های آزاردهنده در مقابل چشمان شما. به‌طور کلی، دیدن لکه یا شناورها یک تجربه‌ی معمول و بی‌ضرر از پیری است. هرچند دیدن سوسو یا در برخی موارد «شناورها» ممکن است علامت چیز جدی‌تری مانند رتینوپاتی دیابتی، بیماری شریان کاروتید یا مراحل اولیه‌ی جداشدگی شبکیه باشد. اگر این علائم را دارید، با متخصص درمانی خود تماس بگیرید.

نتیجه‌گیری

معاینه‌ی منظم چشم، توجه به علائم هشداردهنده و رعایت عادت‌های ساده‌ای مانند عینک آفتابی، استراحت هنگام کار با کامپیوتر و تغذیه‌ی سالم، به حفظ بینایی کمک می‌کند. اگر در بینایی‌تان تغییری دیدید، منتظر نمانید و به یک متخصص مراقبت از چشم مراجعه کنید.

پرسش‌های متداول درباره مراقبت از چشم

چرا نباید برای معاینه‌ی چشم منتظر ماند؟

چون تنها یک متخصص درمانی چشم می‌تواند مشکلات جدی بینایی مانند گلوکوم یا رتینوپاتی دیابتی را در مرحله‌ای شناسایی کند که قابل درمان باشد.

تفاوت عینک‌ساز، بینایی‌سنج و چشم‌پزشک چیست؟

عینک‌ساز عینک توزیع می‌کند و بیماری را تشخیص نمی‌دهد. بینایی‌سنج معاینه و تشخیص انجام می‌دهد و عینک، لنز تماسی و دارو تجویز می‌کند. چشم‌پزشک پزشکی است که بیماری‌های چشم را تشخیص می‌دهد، درمان می‌کند و جراحی هم انجام می‌دهد.

کدام علائم چشمی اضطراری هستند؟

چشم قرمز و دردناک یا درد در یک چشم، از دست دادن جزئی یا کلی بینایی، دوبینی، نقاط کور یا هاله‌ی پیرامون نور، احساس پرده یا سایه در میدان بینایی و آسیب به چشم یا استخوان اطراف آن.

دیدن لکه یا شناور جلوی چشم خطرناک است؟

معمولاً بی‌ضرر و بخشی از پیری است؛ اما سوسو یا در برخی موارد شناورها می‌توانند علامت مشکلات جدی‌تر باشند. در این صورت با متخصص درمانی خود تماس بگیرید.

چه عینک آفتابی‌ای برای محافظت از چشم مناسب است؟

عینکی که چشم را در برابر پرتوهای UVA و UVB محافظت می‌کند. برای حساسیت به نور شدید، عینکی انتخاب کنید که ۷۵٪ تا ۹۰٪ نور مرئی را مسدود می‌کند. حتی در روزهای ابری هم از آن استفاده کنید و آن را شب یا داخل خانه نزنید.

هر چند وقت یک‌بار باید معاینه‌ی چشم داشت؟

بر اساس متن این مقاله، هر یک یا دو سال یک‌بار و بعد از ۶۰ سالگی هر سال. برای توصیه‌ی به‌روزتر، بخش به‌روزرسانی اطلاعات را ببینید.

به‌روزرسانی اطلاعات: چه چیزی تغییر کرده است؟

مطالب بالا بر اساس اطلاعات زمان نگارش مقاله است. در این مدت چند نکته مهم تغییر کرده یا روشن‌تر شده است:

• فاصله‌ی معاینه‌ی چشم. برخی منابع گزارش می‌کنند انجمن بینایی‌سنجی آمریکا اکنون معاینه‌ی سالانه برای همه‌ی بزرگسالان ۱۸ سال به بالا را توصیه می‌کند. در منابع دیگر هنوز فاصله‌ی دو سال برای بزرگسالان کم‌خطر زیر ۶۵ سال و معاینه‌ی سالانه برای ۶۵ سال و بالاتر آمده است. افراد پرخطر، مثلاً مبتلایان به دیابت یا کسانی که سابقه‌ی خانوادگی بیماری چشم دارند، معمولاً دست‌کم سالی یک‌بار معاینه می‌شوند. فاصله‌ی مناسب برای خودتان را از چشم‌پزشک یا بینایی‌سنج بپرسید.
• علائم ناگهانی را به فردا موکول نکنید. درد چشم، جرقه‌های نور، شناورهای تازه یا آسیب به چشم دلیل مراجعه‌ی همان روز است.
• خستگی چشم از صفحه‌ی نمایش. یک روش پرکاربرد برای استراحت دادن به چشم «قاعده‌ی ۲۰-۲۰-۲۰» است: هر ۲۰ دقیقه، ۲۰ ثانیه به چیزی در فاصله‌ی حدود ۶ متری نگاه کنید.
• روشنایی خانه. امروزه لامپ‌های LED جایگزین بسیاری از لامپ‌های فلورسنت شده‌اند و برای چراغ مطالعه و کار هم انتخاب رایجی هستند. نکته‌ی اصلی همچنان نور کافی و بدون تابش خیره‌کننده است.
• نور آبی. شواهد قوی‌ای برای اثر عینک‌های فیلتر نور آبی در کاهش خستگی چشم وجود ندارد. محافظت در برابر پرتوهای UV و استراحت‌های منظم اهمیت بیشتری دارد. درباره‌ی لنز مناسب خود با متخصص چشم مشورت کنید.

پانویس‌ها و معادل‌های انگلیسی

• [۱] Blind spot: نقطه‌ای در شبکیه که نور در آن اثری ندارد و محل خروج عصب باصره از شبکیه است.
• [۲] Scotoma: بروز لکه‌ی کور در میدان بینایی که ممکن است طبیعی یا غیرطبیعی باشد.
• [۳] Glaucoma: شرایط افزایش فشار در کره‌ی چشم که باعث از بین رفتن تدریجی بینایی می‌شود.
• [۴] Diabetic retinopathy: بیماری شبکیه که منجر به اختلال یا از دست دادن بینایی می‌شود.
• [۵] Optician: فردی که مجاز به تعیین شماره و نوع عینک به‌منظور رفع خطاهای انکسار چشم است.
• [۶] Optometrist: متخصص اندازه‌گیری نیروی بینایی.
• [۷] Ophthalmologist
• [۸] Primary care provider
• [۹] American Optometric Association (AOA)
• [۱۰] Dilation: افزایش اندازه‌ی مردمک‌ها طی معاینه‌ی چشم برای اینکه پزشک بتواند سلامت عصب بینایی و شبکیه را کاملاً بررسی کند. این معاینه برای پیشگیری و درمان بیماری‌های چشمی که به‌طور بالقوه می‌توانند منجر به کاهش بینایی شوند، حیاتی است.
• [۱۱] Ultraviolet rays
• [۱۲] Task lighting

مطالب مرتبط

برای مطالعه بیشتر، این مطالب را هم بخوانید:

• دکتر علی مکارمی؛ فوق تخصص جراحی شبکیه و لیزر در بابل
• تغذیه صحیح روند پیری دستگاه بینایی را به تأخیر می‌اندازد
• خداحافظی همیشگی با چین و چروک اطراف چشم